ĐỀ 1
PHẦN I. ĐỌC HIỂU: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
ĐÔI BÀN TAY CỦA MẸ
“Tôi lớn lên trong căn nhà lợp tôn cũ kỹ ở cuối xóm, nơi mỗi mùa mưa, nước dột thành từng vệt dài loang lổ trên vách. Tuổi thơ tôi không có nhiều đồ chơi, không có những chuyến đi xa, chỉ có mùi khói bếp, tiếng gà gáy sớm và đôi bàn tay của mẹ.
Bàn tay mẹ gầy và thô ráp. Những ngón tay sạm nắng, móng tay lúc nào cũng ngắn ngủn vì quen làm việc đồng áng. Tôi từng hỏi mẹ sao không để móng dài như mấy cô giáo ở trường. Mẹ cười, xoa đầu tôi: “Để móng dài thì sao nhổ cỏ, bẻ bắp cho kịp con ăn học?”. Tôi khi đó chỉ biết im lặng.
Mỗi sáng, khi tôi còn cuộn mình trong chăn, mẹ đã ra đồng. Mặt trời chưa kịp lên, bóng mẹ đã in dài trên triền ruộng. Có những ngày mưa dầm, mẹ vẫn đội áo tơi, lội bì bõm giữa ruộng lầy. Chiều về, bùn đất bám đầy gấu quần, nhưng mẹ vẫn kịp nấu cơm, giặt giũ và hỏi tôi chuyện học hành.
Tôi nhớ nhất những đêm mất điện. Căn nhà chìm trong bóng tối, chỉ có ngọn đèn dầu leo lét. Mẹ ngồi bên tôi, bàn tay lần giở từng trang vở, dù mẹ không biết đọc. Mẹ hỏi: “Hôm nay con được mấy điểm?”. Tôi khoe điểm mười, mẹ cười, ánh mắt sáng lên như vừa nhặt được vàng. Có lần tôi chỉ được điểm bảy, mẹ không trách, chỉ bảo: “Ráng thêm chút nữa, đời mẹ cực rồi, đời con đừng cực như mẹ.”
Có năm lũ về sớm. Nước dâng ngập sân. Mẹ thức trắng nhiều đêm, kê lại từng bao lúa, che lại mái tôn bị gió hất tung. Tôi thấy rõ bàn tay mẹ rớm máu khi kéo dây buộc. Tôi chạy đến, nắm lấy tay mẹ. Lần đầu tiên tôi nhận ra những vết chai dày lên theo năm tháng. Những vết chai ấy không phải tự nhiên mà có, đó là dấu vết của những mùa nắng cháy da, của những mùa lũ bạc đầu.
Rồi tôi lên thành phố học đại học. Ngày tiễn tôi đi, mẹ dúi vào tay tôi một túi vải nhỏ, trong đó là số tiền mẹ dành dụm suốt mấy mùa lúa. Bàn tay mẹ run run. Tôi bất chợt thấy tóc mẹ đã bạc đi nhiều. Bàn tay từng bế tôi, dắt tôi qua những quãng đường lầy lội giờ đã gầy guộc hơn.
Ở thành phố, có những lúc tôi mệt mỏi, muốn buông xuôi. Mỗi lần như vậy, tôi lại nhớ đến bàn tay mẹ. Nhớ những buổi trưa nắng gắt, mẹ cúi lưng giữa đồng. Nhớ những đêm mưa gió, mẹ chong đèn chờ tôi học bài xong mới ngủ. Tôi hiểu rằng phía sau mỗi bước chân mình là bóng dáng mẹ, là đôi bàn tay đã hy sinh cả tuổi xuân để tôi có hôm nay.
Ngày tôi tốt nghiệp, tôi gọi điện về. Ở đầu dây bên kia, mẹ lặng đi vài giây rồi bật khóc. Tôi hình dung ra bàn tay mẹ lại vội vàng quệt nước mắt vào vạt áo cũ. Tôi biết, cả đời này, dù tôi có đi xa đến đâu, có làm được điều gì, thì đôi bàn tay ấy vẫn là nơi bắt đầu và cũng là nơi tôi muốn trở về.”
(Trích tập truyện Gió lẻ và 9 câu chuyện khác – Nguyễn Ngọc Tư, Nhà xuất bản Trẻ, 2008, tr. 45–50)
Câu 1. Chỉ ra căn cứ để định thể ngôi kể của văn bản.
Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng của một hình ảnh biểu tượng được sử dụng xuyên suốt văn bản.
Câu 3. Phân tích hiệu quả của một chi tiết cảm động trong văn bản.
Câu 4. Nhận xét về tình cảm của nhân vật “tôi” dành cho mẹ được thể hiện trong văn bản.
Câu 5. Từ nội dung bài thơ, anh/ chị hãy rút ra một thông điệp có ý nghĩa đối với bản thân (lý giải ngắn gọn khoảng 5 – 7 dòng).
II. VIẾT
Từ văn bản ở phần Đọc hiểu, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 500–600 chữ) trình bày suy nghĩ về: ý nghĩa của lòng biết ơn đối với cha mẹ trong cuộc sống của mỗi người.
