Thơ văn - danh ngôn

Em về quê ngoại nghỉ hè,
Gặp đầm sen nở mà mê hương trời.
Gặp bà tuổi đã tám mươi,
Quên quên nhớ nhớ những lời ngày xưa.
Gặp trăng gặp gió bất ngờ, 
Ở trong phố chẳng bao giờ có đâu.
Bạn bè ríu rít tìm nhau
Qua con đường đất rực màu rơm phơi.
Bóng tre mát rợp vai người
Vầng trăng như lá thuyền trôi êm đềm.
Về thăm quê ngoại, lòng em
Yêu thêm cuộc sống, yêu thêm con người:
Em ăn hạt gạo lâu rồi
Hôm nay mới gặp những người làm ra.
Những người chân đất thật thà
Em thương như thể thương bà ngoại em.

(Về quê ngoại - Hà Sơn)

Trâu ơi ta bảo trâu này,
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.
Cấy cày vốn nghiệp nông gia,
Ta đây trâu đấy ai mà quản công.
(Ca dao Việt Nam)



Trâu cày ruộng và người gánh mạ đi cấy lúa

Nhà anh có một cây chanh
Nó chưa ra cành, nó đã ra hoa.
Nhà anh có một mụ già,
Thổi cơm không chín, quét nhà không nên.
Ăn cỗ thì đòi mâm trên,
Mâm son bát sứ đưa lên hầu bà.
Ăn rồi bà chết giữa nhà,
Gọi con gọi cháu, dắt bà đi chôn.
Có chôn thì chôn cho sâu,
Để hai con mắt coi trâu coi bò.
Có chôn thì chôn cho xa,
Đừng chôn gần nhà bà về bà nhát trẻ con.

Cũng có lời hát:
...
Ăn cỗ thì đòi mâm trên,
Mâm son bát sứ đưa lên hầu bà.
Bát cơm thì trắng như hoa,
Bát canh thì ngọt như hòa mật ong.
...
(Ca dao châm biếm)

Anh về quê cũ: thôn Vân
Sau khi đã biết phong trần ra sao?
Từ nay lại tắm ao đào,
Rượu đâu mà cất, thuốc lào nào phơi.
Giang hồ sót lại tình tôi,
Quê người đắng khói, quê người cay men.
Nam kỳ rồi lại Cao miên,
Tắm trong một cái biển tiền người ta...
Biển tiền, ôi biển bao la,
Mình không bần được vẫn là tay không...
Thôn Vân có biếc có hồng,
Hồng trong nắng sớm, biếc trong vườn chiều.
Đê cao có đất thả diều,
Trời cao lắm lắm có nhiều chim bay.
Quả lành nặng trĩu từng cây,
Sen đầy ao cá, cá đầy ao sen.
Hiu hiu gió quạt trăng đèn,
Với dăm trẻ nhỏ thả thuyền ra chơi.
Ăn gỏi cá, đánh cờ người,
Thần tiên riêng một góc trời thôn Vân.
Ơi thôn Vân, hỡi thôn Vân!
Phương nao kết dãi mây Tần cho ta.
Từ nay khi nhớ quê nhà,
Thấy mây Tần biết đó là thôn Vân.
Ơi thôn Vân, hỡi thôn Vân!
Anh em ly tán, lâu dần thành ra
Không còn ai ở lại nhà.
Hỏi còn ai nữa? Để hoa đầy vườn.
Trăng đầy ngõ, gió đầy thôn,
Anh về quê cũ có buồn không anh?
(Nguyễn Bính - 1942)

Ngày Huế đổ máu,
Chú Hà Nội về,
Tình cờ chú cháu,
Gặp nhau Hàng Bè.

Chú bé loắt choắt,
Cái xắc xinh xinh,
Cái chân thoăn thoắt,
Cái đầu nghênh nghênh,

Ca-lô đội lệch,
Mồm huýt sáo vang,
Như con chim chích,
Nhảy trên đường vàng...

- "Cháu đi liên lạc,
Vui lắm chú à.
Ở đồn Mang Cá,
Thích hơn ở nhà!"

Cháu cười híp mí,
Má đỏ bồ quân:
- "Thôi, chào đồng chí!"
Cháu đi xa dần...

Cháu đi đường cháu,
Chú lên đường ra,
Ðến nay tháng sáu,
Chợt nghe tin nhà.

Ra thế,
Lượm ơi!

Một hôm nào đó,
Như bao hôm nào,
Chú đồng chí nhỏ,
Bỏ thư vào bao,

Vụt qua mặt trận,
Ðạn bay vèo vèo,
Thư đề "Thượng khẩn",
Sợ chi hiểm nghèo!

Ðường quê vắng vẻ,
Lúa trổ đòng đòng,
Ca-lô chú bé,
Nhấp nhô trên đồng...

Bỗng loè chớp đỏ,
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ,
Một dòng máu tươi!

Cháu nằm trên lúa,
Tay nắm chặt bông,
Lúa thơm mùi sữa,
Hồn bay giữa đồng.

Lượm ơi, còn không?

Chú bé loắt choắt,
Cái xắc xinh xinh,
Cái chân thoăn thoắt,
Cái đầu nghênh nghênh.

Ca-lô đội lệch,
Mồm huýt sáo vang,
Như con chim chích,
Nhảy trên đường vàng.



(Bài thơ Lượm - nhà thơ Tố Hữu, viết năm 1949)

Tổ quốc Việt Nam yêu dấu / Tổ quốc Việt Nam xanh thắm / Tổ quốc Việt Nam xanh ngát
Có sạch đẹp mãi được không?
Điều đó tùy thuộc hành động của bạn
Chỉ thuộc vào bạn mà thôi.
- Bài hát: Điều đó tùy thuộc hành động của bạn

Cụ già thong thả buông cần trúc,
Hồ rộng trời in mặt nước hồng.
Muôn vạn đài sen hương bát ngát,
Tuổi già vui thú với non sông.
- Ghép các từ đầu câu ta được: Cụ Hồ muôn tuổi
Hoặc:
Cụ già thong thả buông cần câu,
Hồ rộng trời trong mặt nước sâu.
Muôn dặm đài sen thơm bát ngát,
Tuổi già vui thú với non sông.



Chuyện kể rằng:
Trong những năm tháng đất nước bị kẻ thù chia cắt, miền Nam còn nằm dưới sự thống trị của đế quốc Mỹ và tay sai, đồng bào miền Nam, dù bị kẻ thù kiểm soát, khủng bố gắt gao, vẫn một lòng một dạ thủy chung với Đảng, với Bác.
Thời đó ở miền Bắc lan truyền câu chuyện về một bài thơ tứ tuyệt mà cho đến bây giờ hẳn nhiều người chưa quên.
Chuyện kể: Ở một miền quê huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa thuộc vùng kiểm soát của địch, tuy bọn địch ngày đêm lùng sục nhằm phát hiện mọi dấu hiệu biểu lộ tình cảm của nhân dân đối với cách mạng, nhưng với lòng trung dũng và sự thông minh thâm thúy của mình, một vị cao niên trong vùng đã phối hợp với một họa sĩ giỏi, vẽ một bức tranh treo giữa nhà ông. Bức tranh vẽ quang cảnh một hồ sen tươi tốt dưới bầu trời trong xanh, chan hòa sắc nắng, hoa nở thắm tươi. Ngồi bên hồ là một cụ già râu tóc bạc phơ, đôi mắt trong sáng, hiền từ như một ông tiên đang ung dung buông cần trúc câu cá. Dưới bức tranh có 4 câu thơ tứ tuyệt mà những từ đầu của mỗi câu ghép lại thành lời ca tụng Bác Hồ:
Cụ già thong thả buông cần câu
Hồ rộng trời trong mặt nước sâu
Muôn dặm đài sen thơm bát ngát
Tuổi già vui thú với non sông
(Cụ Hồ muôn tuổi)
Kẻ địch tuy biết rõ ý tứ của chủ nhân bức tranh cũng như tính ẩn dụ tạo ra từ kết cấu 4 câu thơ, nhưng chúng không thể bắt bẻ, kết tội bậc cao niên bởi đó là bài thơ vịnh cảnh rất sát thực, gần gũi với đời sống nông thôn miền Nam. Khi xem xong chúng rất hậm hực nhưng đành bỏ đi.

Bác đã đi vào lòng đất mẹ
Hồ lệ khôn nguôi luyến tiếc nhìn
Chí cả, đức dày cao siêu quá
Minh (mênh) mông trời biển biết bao điều
Kính cẩn nguyện thề con nối bước
Yêu thương lắng đọng nhớ nhung nhiều.
(Bài thơ Khóc Bác của Nguyễn Thị Tố Nga
- Ghép các từ đầu ta được câu: Bác Hồ Chí Minh kính yêu)

Trên trời có đám mây xanh,
Ở giữa mây trắng, xung quanh mây vàng.
Ước gì anh lấy được nàng,
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây.
Xây dọc rồi lại xây ngang,
Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân.
Có rửa thì rửa chân tay,
Chớ rửa lông mày chết cá ao anh.
(Ca dao Việt Nam)

Rượu nhạt uống lắm cũng say,
Người khôn nói lắm dẫu hay cũng nhàm