Công thức câu ước trong tiếng Việt khá đa dạng, tùy thuộc vào loại ước muốn (ước ở hiện tại, ước ở quá khứ, ước về tương lai) và sắc thái biểu cảm của người nói. Dưới đây là các công thức phổ biến nhất:

1. Ước ở hiện tại (điều không có thật ở hiện tại):

• Cấu trúc 1: Ước + giá như / phải chi / nếu / mà + [chủ ngữ] + [động từ ở thì quá khứ đơn (simple past)]

  • Động từ thường:

    • Khẳng định: Ước gì / Giá như / Phải chi / Nếu mà + [chủ ngữ] + V-ed / V2 (dạng quá khứ của động từ)
    • Phủ định: Ước gì / Giá như / Phải chi / Nếu mà + [chủ ngữ] + didn't + V-infinitive (dạng nguyên thể của động từ)

  • Động từ "to be":

    • Ước gì / Giá như / Phải chi / Nếu mà + [chủ ngữ] + were (dùng "were" cho tất cả các ngôi, trang trọng hơn "was")

  • Ví dụ:

    • Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. (Hiện tại tôi không có nhiều thời gian)
    • Giá như trời không mưa. (Hiện tại trời đang mưa)
    • Phải chi anh ấy đến bữa tiệc. (Hiện tại anh ấy không đến)
    • Nếu mà tôi là bạn, tôi sẽ suy nghĩ kỹ. (Hiện tại tôi không phải là bạn)
    • Ước gì cô ấy không bận. (Hiện tại cô ấy đang bận)

• Cấu trúc 2: Ước + [chủ ngữ] + would / could + V-infinitive (ước muốn ai đó làm gì hoặc có khả năng làm gì ở hiện tại):

  • Ví dụ:
    • Ước gì bạn giúp tôi việc này. (Hiện tại bạn không giúp)
    • Giá như anh ấy có thể nói tiếng Anh lưu loát hơn. (Hiện tại anh ấy không nói lưu loát)
    • Phải chi trời ngừng mưa. (Hiện tại trời đang mưa và tôi muốn nó ngừng)

2. Ước ở quá khứ (điều không có thật ở quá khứ):

• Cấu trúc: Ước + giá như / phải chi / nếu / mà + [chủ ngữ] + [động từ ở thì quá khứ hoàn thành (past perfect)]

  • Khẳng định: Ước gì / Giá như / Phải chi / Nếu mà + [chủ ngữ] + had + V3/ed (dạng quá khứ phân từ của động từ)

  • Phủ định: Ước gì / Giá như / Phải chi / Nếu mà + [chủ ngữ] + hadn't + V3/ed (dạng quá khứ phân từ của động từ)

  • Ví dụ:

    • Ước gì tôi đã học hành chăm chỉ hơn. (Trong quá khứ tôi đã không học hành chăm chỉ)
    • Giá như tôi đã không nói những lời đó. (Trong quá khứ tôi đã nói những lời đó)
    • Phải chi cô ấy đã đến đúng giờ. (Trong quá khứ cô ấy đã không đến đúng giờ)
    • Nếu mà chúng tôi đã biết trước điều này. (Trong quá khứ chúng tôi đã không biết)

3. Ước về tương lai (thường là những điều khó có khả năng xảy ra hoặc không chắc chắn):

• Cấu trúc: Ước + giá như / phải chi / nếu / mà + [chủ ngữ] + would / could + V-infinitive

  • Lưu ý: Thường dùng để diễn tả những mong muốn khó thực hiện hoặc không phụ thuộc vào ý chí của người nói.

  • Ví dụ:

    • Ước gì ngày mai trời không mưa. (Tôi lo lắng ngày mai trời có thể mưa)
    • Giá như tôi có thể bay lên mặt trăng. (Điều này khó có khả năng xảy ra)
    • Phải chi anh ấy sẽ đến đúng giờ vào ngày mai. (Tôi nghi ngờ khả năng anh ấy đến đúng giờ)

Tóm tắt các động từ thường dùng trong câu ước:

• Hiện tại: động từ ở thì quá khứ đơn (V-ed/V2, didn't + V-infinitive, were), would/could + V-infinitive.
• Quá khứ: động từ ở thì quá khứ hoàn thành (had + V3/ed, hadn't + V3/ed).
• Tương lai: would/could + V-infinitive.

Lưu ý thêm:

• Các từ "giá như", "phải chi", "nếu mà" thường được sử dụng để nhấn mạnh sự tiếc nuối hoặc mong muốn.
• Ngữ cảnh của câu sẽ giúp xác định rõ hơn về thời điểm và ý nghĩa của ước muốn.