1. Phương pháp Lọc (Filtration)

• Nguyên tắc: Dựa trên sự khác biệt về kích thước hạt giữa các chất trong hỗn hợp. Hỗn hợp được cho đi qua một vật liệu xốp (ví dụ: giấy lọc, bông, vải lọc), các hạt chất rắn có kích thước lớn hơn lỗ lọc sẽ bị giữ lại trên vật liệu lọc, trong khi chất lỏng hoặc chất khí có kích thước nhỏ hơn sẽ đi qua.

• Áp dụng cho hỗn hợp có đặc điểm:

  • Hỗn hợp không đồng nhất (dị thể) gồm chất lỏng và chất rắn không tan trong chất lỏng đó.
  • Kích thước hạt chất rắn đủ lớn để bị giữ lại bởi vật liệu lọc.
  • Ví dụ:
    • Lọc nước bùn để loại bỏ đất cát.
    • Lọc cặn trong dung dịch sau phản ứng hóa học.
    • Lọc bụi trong không khí bằng các loại máy lọc không khí có màng lọc.

2. Phương pháp Lắng (Sedimentation/Settling)

• Nguyên tắc: Dựa trên sự khác biệt về khối lượng riêng (hay trọng lượng riêng) của các chất trong hỗn hợp chịu tác dụng của trọng lực. Các hạt chất rắn có khối lượng riêng lớn hơn chất lỏng sẽ từ từ chìm xuống đáy bình chứa theo thời gian.

• Áp dụng cho hỗn hợp có đặc điểm:

  • Hỗn hợp không đồng nhất (dị thể) gồm chất lỏng và chất rắn không tan trong chất lỏng đó.
  • Chất rắn có khối lượng riêng lớn hơn đáng kể so với chất lỏng.
  • Các hạt chất rắn có kích thước tương đối lớn để có thể lắng xuống trong một khoảng thời gian hợp lý.
  • Ví dụ:
    • Để nước phèn chua lắng cặn trước khi sử dụng.
    • Lắng bùn trong các bể chứa nước thải.
    • Tách cát khỏi nước sông bằng cách để nước chảy chậm qua các kênh lắng.

3. Phương pháp Gạn (Decantation)

• Nguyên tắc: Sau khi chất rắn đã lắng xuống đáy bình bằng phương pháp lắng, người ta nhẹ nhàng nghiêng bình và rót phần chất lỏng trong ở phía trên ra ngoài, giữ lại phần chất rắn ở đáy bình.

• Áp dụng cho hỗn hợp có đặc điểm:

  • Hỗn hợp không đồng nhất (dị thể) gồm chất lỏng và chất rắn không tan trong chất lỏng đó.
  • Chất rắn đã được lắng xuống đáy bình một cách tương đối hoàn toàn.
  • Lượng chất lỏng cần tách ra không quá nhỏ so với lượng chất rắn.
  • Ví dụ:
    • Gạn nước trong sau khi đã để nước vo gạo lắng cặn.
    • Gạn dung dịch sau khi đã kết tủa một chất rắn.
    • Tách dầu ăn đã qua sử dụng (sau khi cặn bẩn đã lắng xuống).

4. Phương pháp Chiết (Extraction)

• Nguyên tắc: Dựa trên sự khác biệt về độ hòa tan của các chất trong các dung môi khác nhau. Một chất tan tốt trong dung môi này hơn dung môi khác sẽ được hòa tan và tách ra khi cho hỗn hợp tiếp xúc với dung môi thích hợp. Thường sử dụng hai dung môi không trộn lẫn vào nhau (ví dụ: nước và dầu).

• Áp dụng cho hỗn hợp có đặc điểm:

  • Hỗn hợp đồng nhất (hầu hết các trường hợp) hoặc không đồng nhất.
  • Cần tách một chất cụ thể ra khỏi hỗn hợp dựa trên khả năng hòa tan khác nhau của nó trong các dung môi.
  • Ví dụ:
    • Chiết tinh dầu từ lá cây bằng dung môi hữu cơ (ví dụ: chiết tinh dầu sả bằng hơi nước sau đó dùng dung môi để tách tinh dầu ra khỏi nước).
    • Chiết sắc tố từ thực vật (ví dụ: chiết chlorophyll từ lá cây bằng cồn).
    • Tách các chất hữu cơ ra khỏi dung dịch nước bằng dung môi hữu cơ không tan trong nước.
    • Trong công nghiệp dược phẩm, chiết các hoạt chất từ dược liệu.